Gradient factors uitgelegd
In deel één van deze serie heb ik uitgelegd wat de verschillen zijn tussen opgeloste gassen modellen (Bühlmann) en bubble modellen zoals VPM of RGBM.
Gradient Factors
Over Bühlmann schreef ik eerder dat de grens aan hoever je kunt opstijgen wordt bepaald door de M-Waarde: de maximale hoeveelheid oververzadiging aan stikstof dat een bepaald weefsel kan verdragen voordat het bellen begint te vormen.
Die M-waarde was voor veel duikers eigenlijk iets te agressief. Daarom heeft Erik Baker de Gradient factors geïntroduceerd. Feitelijk zijn Gradient Factors een set van twee percentages van die M-waarde. De Low Gradient factor is een percentage van de M-waarde die aangeeft op welke diepte je eerste stop gehouden moet worden. Afhankelijk van je voorkeur kan je die op 20, of 30 tot wel 50 of nog hoger zetten. Ben je aan het einde van je bodemtijd gekomen, dan stijg je op tot dat percentage van de M-waarde. Afhankelijk van de waarde die je hebt ingesteld, zal je dus eerder tegen de ‘nieuwe’ M-waarde aan zitten en je computer je dus een (diepere) eerste stop laten maken. Hoe lager je die Low Gradient factor instelt, hoe dieper je eerste stop is.
De tweede Gradient Factor, de High Gradient Factor, bepaalt hoe lang je laatste stop is. Die stel je bijvoorbeeld op 70, 80 of 90 in. Dat betekent dat je, na je laatste stop, het water mag verlaten met een oververzadiging van 70, 80 of 90% van de M-Waarde. Hoe lager je deze waarde instelt, hoe langer je moet stoppen om te zorgen dat je voldoende ‘ontgast’ bent om het water uit te kunnen. Stel je deze factor hoger in, dan kom je dichter bij de M-waarde boven, met dus nog meer verzadiging aan stikstof in je lichaam.
Hoe moet je die factoren instellen? Dat hangt van je persoonlijke voorkeuren en de omstandigheden af. Er is geen juiste of onjuiste instelling. Hoe veel risico wil je nemen? En waar voel je je goed bij?
Ik zal je een voorbeeld geven: We hebben onder twee heel verschillende omstandigheden vrijwel dezelfde duik gemaakt. Vanwege die omstandigheden hebben we de gradient factors anders ingesteld. Beide duiken waren naar 60 meter, met een bodemtijd van ongeveer 40 minuten. Dat levert een hoop deco op. De eerste keer was in het Trondheim Fjord in Noorwegen: de ijsschotsen dreven om de boot heen. Vanwege de kou doken we maar één keer per dag, en deden we geen herhalingsduiken. Noorwegen heeft goede kwaliteit medische hulpdiensten en tijdens deze duik was de kou een groter probleem dan de deco. Langer in het water blijven was gevaarlijker dan een beetje risico lopen op deco. We stelden de gradient factors in op 55/90. Relatief ondiep stoppen en snel het water uit.
De tweede duik was in Truk Lagoon, een zeer afgelegen eilandstaatje midden in de grote oceaan. Het water was daar 30 graden, maar de reddingsdiensten bestaan daar nauwelijks. We maakten daar twee diepe duiken per dag. De kou is geen probleem; decompressie ziekte oplopen is dat daar wel. We kozen ervoor om iets dieper te stoppen en daar zo veel mogelijk microbellen uit te laten filteren door onze longen. We stelden de gradient factors in op 30/70: de eerste stop dieper en langer wachten tot we het water uit gingen. Ondanks dezelfde bodemtijd en diepte, was de tweede duik veel langer.
Zie de screenshots van onze deco planner voor de verschillen in ons duik plan: De eerste duik duurde in totaal 112 minuten, met de eerste stop op 30 meter. De tweede duik duurde 136 minuten met de eerste stop op 33 meter.
Bubble Modellen.
Ook bij bubble modellen kan je veiligheidsfactoren instellen. Die heten geen gradient factors, maar bij bijvoorbeeld VPM-B kan je +1, +2 etc instellen, waarbij hoe hoger je het getal maakt, hoe conservatiever het model gaat rekenen. Bij RGBM kan je ook een persoonlijk profiel instellen: P0, P1, of P2 dat steeds conservatiever wordt. Het zal op hetzelfde neerkomen: diepere eerste stops en langere laatste stops of kortere 0-tijden. Maar hoe die modellen dat precies uitrekenen is niet openbaar toegankelijk: je kunt als leek niet in de software kijken.